Krótkie podsumowanie
- STI (Speech Transmission Index) to wskaźnik liczbowy od 0 do 1, który mówi, jak zrozumiały jest komunikat z systemu DSO.
- Dla nagłośnienia ewakuacyjnego przyjmuje się najczęściej wymóg STI ≥ 0,5.
- W praktyce pomiar wykonuje się metodą STIPA, miernikiem klasy 1, w siatce punktów w każdej strefie.
- Starsze projekty podają wymóg w skali CIS: wartość 0,70 odpowiada STI 0,50.
- Najczęstsze przyczyny niskiego wyniku to długi pogłos i wysokie tło akustyczne.
- Pomiar i protokół są wymagane przy odbiorze obiektu przez Państwową Straż Pożarną.
Czym jest wskaźnik STI?
Głośny komunikat ewakuacyjny może być jednocześnie niezrozumiały. W hali z twardymi ścianami albo w atrium galerii słowa odbijają się od powierzchni i zlewają w pogłos, więc ludzie słyszą dźwięk, ale nie wiedzą, dokąd iść. Pomiar zrozumiałości mowy sprawdza, czy komunikat da się zrozumieć w każdej strefie obiektu.
STI (Speech Transmission Index) to obiektywny wskaźnik liczbowy w skali od 0 do 1, który określa, jak dobrze komunikat głosowy dociera do słuchacza. Im wyżej, tym lepiej: 0 oznacza dźwięk całkowicie niezrozumiały, a 1 – warunki idealne, praktycznie nieosiągalne w realnym obiekcie.
Sposób liczenia i mierzenia STI opisuje norma PN-EN 60268-16, dzięki czemu wynik z jednego obiektu można porównać z wynikiem z innego. W dźwiękowym systemie ostrzegawczym (DSO) ten jeden parametr decyduje o tym, czy system w ogóle spełni swoje zadanie. Komunikat, którego słuchacz nie rozumie, nie spełnia swojej funkcji, niezależnie od głośności.
STI a STIPA – czy to to samo?
STI to ogólna nazwa wskaźnika oraz pełnej, laboratoryjnej metody jego wyznaczania. STIPA (STI for Public Address) to uproszczona, szybsza wersja metody, zaprojektowana specjalnie do systemów nagłośnienia i ostrzegania, takich jak DSO.
W praktyce w obiektach mierzymy STIPA. Daje wiarygodny wynik w kilkadziesiąt sekund na punkt pomiarowy, podczas gdy pełna metoda STI wymagałaby znacznie więcej czasu. Wynik STIPA podaje się w tej samej skali 0–1, więc zasada jest prosta: gdy w protokole widzisz wartość STI, najczęściej została zmierzona właśnie metodą STIPA. Obie należą do tej samej rodziny opisanej w normie PN-EN 60268-16.
Jak interpretować wartość STI?
Norma PN-EN 60268-16 dzieli skalę na pięć przedziałów jakości. Ostatnia kolumna podaje odpowiednik w skali CIS, stosowanej w starszych projektach.
| Wartość STI | Jakość zrozumiałości | Co to oznacza w praktyce | Odpowiednik CIS |
|---|---|---|---|
| 0,00 – 0,30 | zła | komunikat niezrozumiały | 0,00 – 0,48 |
| 0,30 – 0,45 | słaba | zrozumiały z trudem, fragmentami | 0,48 – 0,65 |
| 0,45 – 0,60 | dostateczna | tu mieści się próg dla DSO (≥ 0,5) | 0,65 – 0,78 |
| 0,60 – 0,75 | dobra | komunikat wyraźny | 0,78 – 0,88 |
| 0,75 – 1,00 | doskonała | warunki niemal idealne | 0,88 – 1,00 |
Dla komunikatów ewakuacyjnych DSO przyjmuje się najczęściej minimum STI ≥ 0,5. Dokładny wymóg dla konkretnego obiektu zawsze potwierdzaj w dokumentacji projektowej i z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Czym jest skala CIS i jak przeliczyć ją na STI?
CIS (Common Intelligibility Scale), czyli wspólna skala zrozumiałości, wyraża ten sam parametr co STI, tylko w innej skali. Wprowadzono ją, żeby wyniki różnych metod oceny mowy dało się ze sobą porównywać.
Obie skale łączy prosty wzór: CIS = 1 + log STI, z logarytmem dziesiętnym. Wymagane dla DSO STI 0,50 odpowiada CIS około 0,70. Odpowiedniki dla pozostałych przedziałów podaje ostatnia kolumna tabeli powyżej.
Skalę CIS stosowały starsze dokumenty dotyczące nagłośnienia ewakuacyjnego, dlatego wciąż pojawia się w projektach sprzed lat i w specyfikacjach przepisywanych z wcześniejszych inwestycji. Gdy projekt podaje wymóg w CIS, a protokół wynik w STI, przeliczenie trzeba wykonać przed odbiorem. W przeciwnym razie dwie poprawne liczby wyglądają na rozbieżność, a odbiór czeka na wyjaśnienia.
Co obniża zrozumiałość mowy w obiekcie?
Niski wynik STI jest zwykle sumą kilku nakładających się czynników:
- Długi czas pogłosu – w halach, atriach i na dworcach dźwięk odbija się od twardych powierzchni i rozmywa słowa. To zdecydowanie najczęstszy winowajca.
- Wysokie tło akustyczne – pracujące maszyny, wentylacja, gwar tłumu. Komunikat musi być wyraźnie głośniejszy od tła, żeby się przebić.
- Zła lokalizacja lub zbyt mała liczba głośników – luki w pokryciu akustycznym powodują, że gdzieniegdzie komunikat jest za cichy lub zniekształcony.
- Niewłaściwie dobrany typ głośnika – inny model sprawdzi się w korytarzu, inny w hali o wysokości dziesięciu metrów.
- Zmiany w obiekcie po odbiorze – wyburzona ścianka, nowe regały wysokiego składowania czy zmiana aranżacji potrafią pogorszyć akustykę całej strefy.
Dlatego dobrą zrozumiałość projektuje się już na etapie dokumentacji, a nie naprawia po montażu. Solidny projekt DSO uwzględnia symulację akustyczną, zanim ktokolwiek umieści pierwszy głośnik.
Jak przebiega pomiar STI w praktyce?
Pomiar to procedura prowadzona według normy, złożona z czterech kroków.
1. Planowanie siatki punktów. Na podstawie projektu dzielimy obiekt na strefy i wyznaczamy punkty pomiarowe – typowo jeden na 50–100 m² w pomieszczeniach standardowych, gęściej tam, gdzie akustyka jest trudna.
2. Pomiar miernikiem klasy 1. W każdym punkcie odtwarzamy testowy sygnał STIPA i mierzymy wynik miernikiem spełniającym wymagania normy PN-EN 61672. Rejestrujemy też poziom tła akustycznego, bo to on często decyduje o końcowym rezultacie.
3. Analiza wyników. Sprawdzamy, czy każdy punkt osiąga wymaganą wartość. Jeden słaby punkt potrafi zdradzić problem z pokryciem akustycznym lub akustyką całej strefy.
4. Protokół. Sporządzamy dokument z planem obiektu, tabelą wyników i oceną zgodności – gotowy do okazania podczas odbioru. Więcej o samej usłudze znajdziesz na stronie pomiary DSO.
Najczęściej to nie centrala ani głośniki zawodzą, tylko akustyka pomieszczenia. W halach z długim pogłosem nawet najlepszy sprzęt nie da dobrego wyniku, jeśli zrozumiałości nie zaplanowano na etapie projektu.
Jak poprawić zrozumiałość mowy, gdy wynik jest za niski?
Protokół pokazuje, w której strefie i o ile wynik odbiega od wymaganego progu, więc poprawka obejmuje zwykle pojedyncze strefy. Wybór rozwiązania zależy od przyczyny: przy pogłosie pomaga akustyka pomieszczenia, przy lukach w pokryciu dodatkowe głośniki. Samo podgłośnienie systemu pomaga tylko przy wysokim tle akustycznym, bo w pomieszczeniu z pogłosem wzmacnia również odbicia.
- Dołożenie głośników w strefie z niskim wynikiem, aby uzupełnić luki w pokryciu akustycznym.
- Zmiana modelu głośnika na taki o większym kącie pokrycia lub lepszej charakterystyce dla danej akustyki.
- Korekta ustawień mocy i barwy dźwięku w konfiguracji centrali.
- Adaptacja akustyczna pomieszczenia – panele dźwiękochłonne tam, gdzie głównym problemem jest pogłos.
Po każdej zmianie wykonujemy ponowny pomiar zmienionej strefy i wystawiamy aneks do protokołu. Korekty po pierwszym pomiarze zdarzają się także w dobrze zaprojektowanych systemach, bo część warunków akustycznych ujawnia się dopiero w wykończonym i umeblowanym obiekcie.
